Trong hoạt động sản xuất và chế tạo kết cấu thép, nhiều chủ đầu tư và bộ phận dự toán thường chỉ tập trung vào giá thép nguyên vật liệu mà bỏ qua một yếu tố quan trọng khác: vật tư phụ gia công kết cấu thép và mức hao hụt trong gia công kết cấu thép. Thực tế cho thấy, hai yếu tố này tuy chiếm tỷ trọng nhỏ trên từng đơn vị sản phẩm nhưng lại có ảnh hưởng rất lớn đến giá thành cuối cùng, đặc biệt với các dự án khối lượng lớn hoặc yêu cầu kỹ thuật cao.
Bài viết này sẽ phân tích chi tiết vai trò, chủng loại, định mức sử dụng vật tư phụ, đồng thời làm rõ nguyên nhân – tỷ lệ – cách kiểm soát hao hụt, giúp bạn có cái nhìn đầy đủ và chính xác khi lập dự toán, so sánh chi phí hoặc quản lý xưởng gia công.
Mục lục bài viết
Tổng quan chi phí trong gia công kết cấu thép
Gia công kết cấu thép không chỉ là quá trình cắt – hàn thép. Tổng chi phí thực tế bao gồm:
- Thép vật liệu chính
- Nhân công gia công
- Máy móc, khấu hao thiết bị
- Vật tư phụ gia công kết cấu thép
- Chi phí hao hụt vật liệu
Trong đó, vật tư phụ và hao hụt thường bị xem nhẹ trong giai đoạn dự toán, nhưng lại là nguyên nhân phổ biến gây đội chi phí hoặc chênh lệch lớn giữa báo giá và chi phí thực tế.
Vật tư phụ gia công kết cấu thép là gì?
Vật tư phụ gia công kết cấu thép là các loại vật tư không cấu thành trực tiếp nên kết cấu chịu lực chính, nhưng bắt buộc phải sử dụng trong quá trình gia công, chế tạo và hoàn thiện sản phẩm.
Đặc điểm của vật tư phụ:
- Không chiếm tỷ trọng lớn về khối lượng
- Tiêu hao theo quá trình sản xuất
- Khó kiểm soát nếu không có định mức
Tuy không “nhìn thấy rõ” trên sản phẩm cuối cùng, nhưng vật tư phụ lại ảnh hưởng trực tiếp đến:
- Chất lượng mối hàn
- Độ bền bề mặt
- Tính thẩm mỹ
- Tổng chi phí gia công
Các loại vật tư phụ gia công kết cấu thép phổ biến
Vật tư hàn
Đây là nhóm vật tư phụ gia công kết cấu thép quan trọng nhất. Bao gồm:
- Que hàn
- Dây hàn CO₂
- Khí CO₂, khí Argon
- Thuốc hàn (đối với hàn tự động)
Chi phí vật tư hàn phụ thuộc vào:
- Loại mối hàn
- Độ dày thép
- Tiêu chuẩn kỹ thuật yêu cầu
Vật tư gia công cơ khí
Bao gồm:
- Đá mài
- Lưỡi cắt
- Mũi khoan
- Dầu cắt gọt
Nhóm vật tư này tiêu hao nhanh, đặc biệt trong các xưởng gia công thủ công hoặc bán tự động.
Vật tư xử lý bề mặt
- Hạt bi phun
- Cát phun
- Hóa chất làm sạch
Đây là nhóm vật tư phụ không thể thiếu trước khi sơn hoặc mạ.
Vật tư sơn và bảo vệ bề mặt
- Sơn chống gỉ
- Sơn epoxy, PU
- Dung môi pha sơn
Chi phí sơn thường được tính riêng, nhưng vẫn thuộc nhóm vật tư phụ gia công kết cấu thép nếu xưởng thực hiện trọn gói.
Định mức sử dụng vật tư phụ gia công kết cấu thép
Để kiểm soát chi phí, các xưởng gia công chuyên nghiệp luôn xây dựng định mức vật tư phụ.
Định mức tham khảo cho 1 tấn kết cấu thép:
| Loại vật tư phụ | Định mức trung bình |
| Dây hàn | 1,2 – 1,8 kg |
| Khí CO₂ | 3 – 5 m³ |
| Điện năng | 35 – 60 kWh |
| Đá mài, vật tư tiêu hao | 0,8 – 1,5 kg |
| Sơn chống gỉ | 6 – 10 m²/lít/lớp |
Định mức thực tế phụ thuộc vào:
- Trình độ thợ
- Mức độ tự động hóa
- Loại kết cấu
Hao hụt trong gia công kết cấu thép là gì?
Hao hụt trong gia công kết cấu thép là phần vật liệu (chủ yếu là thép) bị mất mát, không sử dụng được hoặc phải loại bỏ trong quá trình gia công.
Hao hụt không chỉ bao gồm thép thừa, mà còn bao gồm:
- Phần cắt bỏ
- Đầu mẩu
- Thép hỏng do gia công sai
- Thép sửa chữa, làm lại
Đây là yếu tố bắt buộc phải tính đến khi lập dự toán chi phí thực tế.
Nguyên nhân gây hao hụt trong gia công kết cấu thép
Hao hụt do cắt thép
- Cắt không tối ưu
- Cắt thủ công, sai kích thước
- Không tối ưu sơ đồ cắt
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây hao hụt trong gia công kết cấu thép.
Hao hụt do gia công sai
- Gá lắp sai
- Khoan lệch lỗ
- Hàn sai vị trí
Sai sót kỹ thuật buộc phải cắt bỏ và gia công lại.
Hao hụt do thay đổi thiết kế
- Điều chỉnh bản vẽ
- Thay đổi kích thước trong quá trình thi công
Trường hợp này thường gây hao hụt lớn nếu không được kiểm soát tốt.
Hao hụt do trình độ xưởng gia công
- Xưởng thủ công: hao hụt cao
- Xưởng CNC, tự động: hao hụt thấp
Tỷ lệ hao hụt trong gia công kết cấu thép thường gặp
Tỷ lệ hao hụt trong gia công kết cấu thép thường dao động trong các khoảng sau:
| Loại kết cấu | Tỷ lệ hao hụt |
| Kết cấu đơn giản | 2 – 3% |
| Kết cấu tổ hợp | 3 – 5% |
| Kết cấu phức tạp | 5 – 8% |
| Kết cấu đặc thù | 8 – 10% |
Tỷ lệ này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vật liệu thực tế
Mối quan hệ giữa vật tư phụ và hao hụt
Hai yếu tố này có mối liên hệ chặt chẽ:
- Gia công không chính xác: tăng hao hụt thép
- Hàn sửa nhiều: tăng tiêu hao vật tư hàn
- Bề mặt kém: tăng vật tư xử lý
Do đó, kiểm soát tốt vật tư phụ gia công kết cấu thép cũng là cách gián tiếp giảm hao hụt trong gia công kết cấu thép.
Ảnh hưởng của vật tư phụ và hao hụt đến chi phí gia công
Trong nhiều dự án:
- Vật tư phụ chiếm 5–10% chi phí gia công
- Hao hụt thép chiếm 3–8% chi phí vật liệu
Nếu không kiểm soát tốt, tổng chi phí có thể tăng 10–20% so với dự toán ban đầu.
Cách kiểm soát vật tư phụ gia công kết cấu thép hiệu quả
- Xây dựng định mức rõ ràng: Mỗi loại kết cấu cần có định mức riêng
- Ghi nhận tiêu hao theo từng công đoạn: Không gộp chung để tránh thất thoát
- Đào tạo tay nghề thợ: Giảm sửa chữa, giảm tiêu hao
- Đầu tư máy móc CNC: Giảm vật tư phụ và hao hụt vật liệu
Cách giảm hao hụt trong gia công kết cấu thép
- Tối ưu sơ đồ cắt thép
- Gia công theo shop drawing chuẩn
- Kiểm tra kỹ trước khi hàn
- Phân loại và tái sử dụng đầu mẩu (khi cho phép)
Những biện pháp này giúp giảm đáng kể hao hụt trong gia công kết cấu thép.
So sánh chi phí khi kiểm soát tốt và kém
| Yếu tố | Kiểm soát tốt | Kiểm soát kém |
| Vật tư phụ | Đúng định mức | Vượt định mức |
| Hao hụt thép | 2–3% | 6–10% |
| Tổng chi phí | Ổn định | Phát sinh cao |
Vai trò của dự toán trong kiểm soát vật tư và hao hụt
Dự toán chính xác cần:
- Tính đủ vật tư phụ
- Tính đúng hao hụt
- Có hệ số dự phòng hợp lý
Nếu dự toán bỏ qua hai yếu tố này, chi phí thực tế gần như chắc chắn bị đội lên.
Có thể khẳng định rằng vật tư phụ gia công kết cấu thép và hao hụt trong gia công kết cấu thép là hai yếu tố âm thầm nhưng cực kỳ quan trọng trong quản lý kỹ thuật và chi phí. Hiểu đúng – tính đúng – kiểm soát tốt hai yếu tố này sẽ giúp:
- Dự toán sát thực tế
- Giảm phát sinh chi phí
- Nâng cao hiệu quả sản xuất
- Tăng tính cạnh tranh của xưởng gia công